Khối BRICS là gì? Giải mã thế lực phá vỡ thế độc tôn của đồng USD & Trật tự kinh tế mới

1.: Khối BRICS là gì? Nguồn gốc và lịch sử hình thành

Về bản chất, BRICS là một tổ chức hợp tác kinh tế – chính trị liên chính phủ, bao gồm các nền kinh tế mới nổi có quy mô lớn và tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Tên gọi BRICS ban đầu là chữ cái đầu của 5 quốc gia sáng lập: Brazil, Nga (Russia), Ấn Độ (India), Trung Quốc (China) và Nam Phi (South Africa).

Quá trình hình thành mang tính biểu tượng của tổ chức này diễn ra qua các cột mốc:

• Năm 2001: Khái niệm “BRIC” (chưa có Nam Phi) lần đầu được nhà kinh tế học Jim O’Neill (Goldman Sachs) sử dụng. Ông dự báo 4 quốc gia này sẽ thống trị nền kinh tế toàn cầu nhờ tài nguyên dồi dào, dân số trẻ và chi phí lao động rẻ.

• Năm 2009: Hội nghị thượng đỉnh BRIC đầu tiên được tổ chức tại Yekaterinburg (Nga) vào tháng 6, đánh dấu sự ra đời của khối hợp tác chính thức từ một ý tưởng trên giấy.

• Năm 2010: Nam Phi chính thức được mời gia nhập vào tháng 12/2010, hoàn thiện chữ “S” cuối cùng và tạo nên tên gọi BRICS. Sự góp mặt của Nam Phi mang lại tiếng nói đại diện cho toàn bộ lục địa Châu Phi giàu tài nguyên.

Khác với EU hay NATO, BRICS không có hiệp ước ràng buộc quân sự hay tiền tệ chung từ đầu. Khối được gắn kết bởi một tầm nhìn chung: Xây dựng một thế giới đa cực, nơi tiếng nói của các quốc gia đang phát triển được tôn trọng và bình đẳng với phương Tây.

2. Khối BRICS gồm những nước nào?

Cột mốc ngày 1/1/2024 đánh dấu một sự kiện lịch sử khi BRICS kích hoạt đợt mở rộng quy mô lớn nhất kể từ khi thành lập, chính thức nâng cấp thành “BRICS+” với 9 thành viên chính thức, bao phủ nhiều khu vực địa chiến lược quan trọng nhất trên thế giới.

Vậy cụ thể sức mạnh của từng quốc gia trong BRICS được thể hiện ra sao?

Nhóm 5 Quốc gia Sáng lập

Đây là những cột trụ vững chắc nhất, đóng vai trò dẫn dắt định hướng chiến lược của toàn khối:

• Trung Quốc: Được mệnh danh là “Công xưởng của thế giới” và hiện là nền kinh tế lớn thứ hai toàn cầu, đóng góp hơn 70% tổng GDP của toàn khối BRICS. Bắc Kinh sử dụng BRICS như một bệ phóng hoàn hảo để quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ (RMB) và mở rộng dấu chân địa chính trị thông qua siêu Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).

• Nga (Russia): Siêu cường năng lượng (dầu mỏ, khí đốt, phân bón) và quân sự. Kể từ năm 2022, khi phải đối mặt với các lệnh trừng phạt chưa từng có từ Mỹ và EU, Nga coi việc củng cố BRICS là tuyến phòng thủ sinh tử. Liên minh này giúp Moscow duy trì mạng lưới thương mại quốc tế, lách qua các đòn cấm vận tài chính và tìm kiếm thị trường tiêu thụ năng lượng khổng lồ ở Châu Á.

• Ấn Độ (India): Dân số đông nhất thế giới với nền kinh tế tăng trưởng (GDP) nhanh nhất trong nhóm G20, sở hữu lợi thế tuyệt đối về nguồn nhân lực trẻ, ngành công nghệ thông tin (IT) và dược phẩm phát triển. Trong BRICS, Ấn Độ đóng vai trò là “tiếng nói ôn hòa” và độc lập, khéo léo giữ thế cân bằng chiến lược, ngăn không để khối này bị biến thành một công cụ chống phương Tây cực đoan do Trung Quốc chi phối.

• Brazil: Siêu cường về xuất khẩu nông sản (đậu nành, cà phê, đường, thịt bò) và nguyên liệu khoáng sản (quặng sắt). Brazil chính là vựa lương thực khổng lồ, đảm bảo an ninh lương thực cho toàn bộ các quốc gia thành viên trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu thường xuyên đứt gãy.

• Nam Phi (South Africa): Cửa ngõ chiến lược giúp BRICS tiến sâu vào thị trường Châu Phi – một lục địa được dự báo sẽ bùng nổ về dân số và tiêu dùng trong những thập kỷ tới.

Nhóm 4 Quốc gia Mở rộng

Sự kiện kết nạp thành viên mới vào ngày 1/1/2024 (và được củng cố trong các năm 2025-2026) đã biến BRICS thành một “tập chế năng lượng” khổng lồ:

• Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE): Trung tâm tài chính và hậu cần (logistics) của Trung Đông. Sự góp mặt của UAE mang lại dòng vốn đầu tư khổng lồ từ các quỹ đầu tư quốc gia cho Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) của BRICS.

• Iran: Quốc gia sở hữu trữ lượng khí đốt tự nhiên lớn thứ hai và trữ lượng dầu mỏ lớn thứ ba thế giới. Việc Iran gia nhập củng cố sức mạnh của trục chống phương Tây và kiểm soát nguồn cung năng lượng.

• Ai Cập (Egypt): Sở hữu Kênh đào Suez – yết hầu của hàng hải thế giới (nơi lưu thông 12% thương mại toàn cầu). Ai Cập mang lại lợi thế địa chiến lược vô giá cho khối.

• Ethiopia: Nền kinh tế phát triển nhanh nhất Châu Phi, trụ sở của Liên minh Châu Phi (AU), gia tăng ảnh hưởng chính trị của BRICS tại lục địa đen.

Lưu ý: Ban đầu Argentina được mời gia nhập nhưng đã từ chối vào phút chót dưới thời Tổng thống Javier Milei. Saudi Arabia mặc dù được mời và tham gia nhiều hoạt động, nhưng tính đến nay vẫn duy trì vị thế đối tác chiến lược để giữ cân bằng với Mỹ.

3. Mục tiêu của khối BRICS trong trật tự thế giới mới

Đằng sau những cái bắt tay mang tính biểu tượng và những con số kinh tế khổng lồ, mục tiêu của khối BRICS được định hình bởi một khát vọng rõ ràng: Cấu trúc lại một sân chơi toàn cầu vốn được thiết kế bởi phương Tây và luôn nghiêng phần thắng về phía phương Tây từ sau Thế chiến II.

Những hành động của khối trong những năm qua đều xoay quanh 3 mục tiêu:

Phá vỡ sự thống trị của các thể chế Bretton Woods

Suốt nhiều thập kỷ, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) đã áp đặt những điều kiện vay vốn khắc nghiệt đối với các nước đang phát triển (như yêu cầu tư nhân hóa, thắt lưng buộc bụng). Để đối trọng, BRICS đã thành lập Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) vào năm 2014, có trụ sở tại Thượng Hải.

Mục tiêu của NDB là cung cấp vốn cho các dự án cơ sở hạ tầng mà không can thiệp vào chính trị nội bộ của các quốc gia vay vốn. Đồng thời, khối thành lập Thỏa thuận Dự phòng ngẫu nhiên (CRA) trị giá 100 tỷ USD để cung cấp thanh khoản khẩn cấp cho các thành viên khi đối mặt với khủng hoảng tiền tệ, thay thế vai trò cứu trợ của IMF.

Chống lại sự “Vũ khí hóa” của hệ thống tài chính phương Tây

Sự kiện Nga bị loại khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT và bị phong tỏa hàng trăm tỷ USD dự trữ ngoại hối đã trở thành một bài học cảnh tỉnh sâu sắc cho toàn bộ các nước Nam Bán cầu. Mục tiêu của khối BRICS giờ đây mang tính chất phòng vệ: Phải tạo ra một hệ sinh thái tài chính độc lập, miễn nhiễm với các lệnh trừng phạt từ bên ngoài.

Đến năm 2026, nền tảng thanh toán đa phương BRICS Pay đang được đẩy mạnh phát triển và thử nghiệm. Hệ thống này được kỳ vọng sẽ tích hợp công nghệ chuỗi khối (blockchain) và tiền kỹ thuật số của các ngân hàng trung ương (CBDC), cho phép các quốc gia BRICS giao thương, chuyển tiền qua biên giới một cách mượt mà mà không cần hệ thống thanh toán trung gian của Mỹ giám sát hay can thiệp.

Tái thiết lập chuỗi cung ứng độc lập

BRICS muốn kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị: từ việc sở hữu mỏ khoáng sản quý hiếm (lithium, đất hiếm dùng cho xe điện và bán dẫn), sản xuất năng lượng (dầu, khí), đến công xưởng chế tạo (Trung Quốc, Ấn Độ) và thị trường tiêu thụ khổng lồ. Mục tiêu là tạo ra một vòng tuần hoàn khép kín, tự cung tự cấp khi xảy ra đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.

4. Vai trò của BRICS trong kinh tế thế giới (Cập nhật 2026)

Trọng tâm kinh tế toàn cầu đang dịch chuyển không ngừng từ Tây sang Đông. Đặt BRICS+ lên bàn cân với nhóm G7 (gồm Mỹ, Nhật, Đức, Anh, Pháp, Ý, Canada), ta thấy sự chênh lệch rõ rệt:

Nguồn: Số liệu tổng hợp và dự phóng dựa trên báo cáo của IMF và World Bank đến đầu năm 2026.

• Thống trị thị trường năng lượng & lương thực: Với sự góp mặt của Nga, Iran và UAE, BRICS nắm quyền sinh sát đối với lạm phát toàn cầu. Mọi quyết định cắt giảm sản lượng dầu mỏ hay lúa mì đều có thể gây sốc cho phương Tây.

• Động lực tăng trưởng thế giới: Trong khi G7 chật vật với nợ công và già hóa dân số, Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục đóng góp hơn một nửa tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu, đồng thời rót vốn ồ ạt vào hạ tầng Nam Bán cầu.

5. Ảnh hưởng của BRICS đến USD và làn sóng “Phi đô la hóa”

Suốt gần một thế kỷ qua kể từ thỏa thuận Bretton Woods, đồng đô la Mỹ (USD) đã giữ vững ngôi vương là đồng tiền dự trữ toàn cầu. Nhờ vị thế này, Mỹ có đặc quyền “tối thượng”: In tiền để mua hàng hóa và tài sản của cả thế giới, đồng thời kiểm soát hệ thống thanh toán bù trừ toàn cầu, biến đồng tiền thành một loại vũ khí ngoại giao.

Tuy nhiên, BRICS đang kích hoạt một làn sóng mang tên “Phi đô la hóa“, từng bước xói mòn đặc quyền này thông qua các chiến thuật được tính toán vô cùng kỹ lưỡng:

Dịch chuyển thanh toán thương mại sang đồng nội tệ

Thay vì dùng USD làm trung gian thanh toán, các quốc gia BRICS đã chủ động ký kết hàng loạt thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương.

• Trong giai đoạn 2024 – 2026, các số liệu cho thấy hơn 90% giao dịch thương mại giữa hai gã khổng lồ Nga và Trung Quốc (từ năng lượng đến hàng tiêu dùng) được thanh toán hoàn toàn bằng đồng Rúp (RUB) và Nhân dân tệ (RMB).

• Ấn Độ đã thành công trong việc thuyết phục UAE chấp nhận thanh toán tiền mua dầu mỏ bằng đồng Rupee (INR) thay vì Đô la Mỹ.

• Trung Quốc tích cực thúc đẩy khái niệm “Petroyuan” – yêu cầu các quốc gia xuất khẩu dầu thô lớn ở vùng Vịnh chấp nhận thanh toán bằng đồng Nhân dân tệ, phá vỡ nền tảng vững chắc của hệ thống Petrodollar có từ những năm 1970.

Cơn khát Vàng chưa từng có trong lịch sử tài chính

Để bảo vệ tài sản quốc gia trước sự suy yếu của đồng USD và rủi ro bị đóng băng tài khoản, các Ngân hàng Trung ương thuộc khối BRICS (đứng đầu là Trung Quốc, Nga và Ấn Độ) đã tiến hành một chiến dịch gom mua vàng vật chất với khối lượng kỷ lục trong nhiều năm liên tiếp (2023 – 2026).

Động thái bán tháo Trái phiếu Kho bạc Mỹ (US) và thay thế bằng Vàng giúp BRICS thiết lập một “bản vị vàng thế hệ mới”, một hàng rào phòng vệ vững chắc chống lại chính sách lạm phát tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Bóng ma của “Đồng tiền chung BRICS” và Hệ thống thanh toán mới

Mặc dù việc phát hành một đồng tiền vật lý chung (tương tự như đồng Euro) cho toàn khối BRICS vẫn là một thách thức cực kỳ lớn do sự khác biệt về chính sách tiền tệ của các nước, nhưng dự án về một “đơn vị thanh toán kỹ thuật số chung” đang được triển khai mạnh mẽ.

Các nền tảng như dự án mBridge (phối hợp giữa các ngân hàng trung ương để chuyển tiền kỹ thuật số xuyên biên giới) đã đi vào vận hành thực tế. Hệ thống này vượt qua mạng lưới SWIFT, giao dịch được thực hiện tức thời, chi phí cực rẻ và quan trọng nhất là Mỹ không thể nhìn thấy hay đóng băng các giao dịch này.

>> Đọc thêm: Cập nhật bảng xếp hạng tiền tệ thế giới 2026

6. Cơ hội và thách thức của BRICS đến năm 2030

Bất chấp những thành tựu và những tuyên bố mạnh mẽ tại các hội nghị thượng đỉnh, chúng ta buộc phải nhìn thẳng vào những điểm yếu, những “vết nứt” nội bộ có thể cản trở tham vọng của khối này. . BRICS không phải là một khối thống nhất hoàn hảo.

Cơ hội bứt phá

• Lực hấp dẫn mãnh liệt từ Global South: Tính đến năm 2026, sức hút của khối vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khi có thêm hàng chục quốc gia đang xếp hàng nộp đơn xin gia nhập hoặc mong muốn trở thành “đối tác đối thoại” (như Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Algeria, Thổ Nhĩ Kỳ). Trở thành thành viên BRICS đồng nghĩa với việc mở ra cánh cửa tiếp cận nguồn vốn phát triển hạ tầng khổng lồ từ Trung Quốc và nguồn cung cấp năng lượng giá rẻ, ổn định từ Nga.

• Làm chủ hệ sinh thái công nghệ mới: Sự kết hợp hoàn hảo giữa nhân lực IT tinh hoa của Ấn Độ, năng lực sản xuất phần cứng và làm chủ công nghệ năng lượng xanh (Solar, EV) của Trung Quốc, cùng với nguồn khoáng sản vô tận của Brazil và Nga, hoàn toàn có khả năng giúp khối này xây dựng một hệ sinh thái công nghệ độc lập, tự chủ, giảm bớt sự phụ thuộc vào Thung lũng Silicon của Mỹ.

Thách thức: “Đồng sàng dị mộng”

• Mâu thuẫn địa chính trị Ấn – Trung: Trung Quốc và Ấn Độ thường xuyên có đụng độ biên giới (vùng Himalaya) và tranh giành ảnh hưởng tại Châu Á. Về mặt ngoại giao, New Delhi vẫn duy trì mối quan hệ an ninh cực kỳ thân thiết với phương Tây, là một thành viên quan trọng của nhóm Bộ tứ (QUAD – cùng Mỹ, Nhật Bản, Úc). Ấn Độ luôn đề cao cảnh giác trước nỗ lực biến BRICS thành công cụ chống Mỹ một cách cực đoan.

• Sự mất cân bằng sức mạnh kinh tế: Quy mô GDP của Trung Quốc hiện lớn hơn tổng GDP của tất cả các thành viên BRICS khác cộng lại. Sự chênh lệch khổng lồ này khiến các thành viên nhỏ hơn luôn mang trong mình nỗi lo sợ bị rơi vào “bẫy nợ” hoặc biến thành những chư hầu kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào Bắc Kinh, thay vì một mối quan hệ đối tác bình đẳng thực sự.

• Thiếu sự đồng thuận về hệ tư tưởng chính trị: EU thành công một phần nhờ các nước thành viên chia sẻ chung các giá trị về dân chủ và thị trường tự do. Trong khi đó, BRICS là một tập hợp vô cùng phức tạp: Từ các nền dân chủ đa đảng (Ấn Độ, Brazil, Nam Phi), đến các nền kinh tế chỉ huy do nhà nước quản lý (Trung Quốc), và cả những chế độ mang đậm màu sắc thần quyền (Iran). Sự khác biệt này khiến việc thống nhất các bộ luật thương mại chung hay chính sách đối ngoại đồng nhất là nhiệm vụ gần như bất khả thi.

7. Tác động của khối BRICS đối với Việt Nam và bài học đầu tư

Đứng giữa cạnh tranh siêu cường, chính sách “Ngoại giao cây tre” của Việt Nam đang mang lại nhiều lợi thế:

• Tái cấu trúc chuỗi cung ứng: Khi BRICS cố gắng tự chủ chuỗi cung ứng, Trung Quốc chuyển dịch các ngành sản xuất cấp thấp sang các nước lân cận. Việt Nam tiếp tục là “bến đỗ” lý tưởng cho dòng vốn FDI (đặc biệt là vốn từ các nước ngoài BRICS muốn đa dạng hóa rủi ro “China + 1“).

• Đa dạng hóa rủi ro tỷ giá: Với làn sóng phi đô la hóa, doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam sẽ phải làm quen dần với việc phòng ngừa rủi ro  bằng các đồng tiền khác như Nhân dân tệ khi giao thương với Trung Quốc, thay vì phụ thuộc 100% vào USD.

Xây dựng chiến lược đầu tư

Trước sức ép lạm phát và biến động tỷ giá USD/VND do sức ép từ khối BRICS, việc gửi tiết kiệm truyền thống sẽ khiến tài sản bị bào mòn. Các chuyên gia khuyến nghị nguyên tắc đa dạng hóa:

1. Đầu tư vào Vàng (Tài sản trú ẩn): Động thái gom vàng liên tục từ các Ngân hàng Trung ương khối BRICS đang tạo ra một “mặt bằng giá” hỗ trợ cực kỳ vững chắc cho kim loại quý này trong dài hạn. Thay vì mang tâm lý lướt sóng ngắn hạn, hãy coi vàng như một chiếc “bảo hiểm tài sản”. Việc trích đều đặn khoảng 10% – 15% thu nhập nhàn rỗi để tích lũy vàng vật chất (như vàng nhẫn trơn 9999, vàng miếng) sẽ giúp bạn tạo ra một lớp phòng vệ hoàn hảo, chống lại sự mất giá của đồng tiền pháp định.

1. Đầu tư Chứng chỉ quỹ, Cổ phiếu: Sự dịch chuyển chuỗi cung ứng về Việt Nam (hưởng lợi từ xung đột Mỹ – BRICS) sẽ thúc đẩy lợi nhuận của các doanh nghiệp Khu công nghiệp, Cảng biển và Ngân hàng. Việc đầu tư định kỳ (SIP) vào các Cổ phiếu, Chứng chỉ quỹ mở uy tín trên Finhay giúp bạn nắm bắt cơ hội tăng trưởng của kinh tế Việt Nam mà không cần mất thời gian soi bảng điện.

2. Linh hoạt với Trái phiếu: Phân bổ một phần vốn vào Trái phiếu doanh nghiệp (HayBond trên Finhay) để duy trì dòng tiền cố định an toàn vượt trội lạm phát với lợi suất lên tới 10.4%/năm.

8. Kết luận

Với việc mở rộng kết nạp thêm các thành viên chủ chốt trong khối Ả Rập và Châu Phi, BRICS giờ đây đã trở thành câu hỏi đại diện cho sức mạnh của hơn 45% nhân loại. Mục tiêu của khối BRICS trong việc xây dựng một thế giới đa cực và ảnh hưởng của BRICS đến USD đã tạo ra những thay đổi vĩnh viễn không thể đảo ngược đối với hệ thống tài chính toàn cầu.

Là một nhà đầu tư nhạy bén, việc nắm bắt sự dịch chuyển vĩ mô này và có chiến lược phân bổ tài sản thông minh, ứng dụng các nền tảng công nghệ tài chính hiện đại sẽ là kim chỉ nam giúp bạn bảo vệ và kiến tạo sự thịnh vượng trong một trật tự thế giới hoàn toàn mới.

⚠️ Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm): Bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức tài chính, hoàn toàn không cấu thành lời khuyên đầu tư cụ thể hay khuyến nghị giao dịch. Độc giả vui lòng tự chịu trách nhiệm và nghiên cứu kỹ lưỡng (DYOR) trước khi đưa ra mọi quyết định tài chính cá nhân. Các sản phẩm đầu tư tài chính được cung cấp bởi Công ty CP Chứng khoán Finhay (FHSC).