Đáo hạn phái sinh là gì? 5 điều cần biết về tác động của ngày đáo hạn đến thị trường chứng khoán

1. Đáo hạn phái sinh là gì?

Hiểu một cách đơn giản, đáo hạn phát sinh là ngày cuối cùng mà một hợp đồng phái sinh (bao gồm hợp đồng tương lai hoặc hợp đồng quyền chọn) còn hiệu lực giao dịch.

Trước thời điểm ngày này kết thúc, nhà đầu tư đang nắm giữ hợp đồng bắt buộc phải đưa ra quyết định đối với vị thế của mình (đóng vị thế để chốt lời/cắt lỗ hoặc giữ đến cùng). Sau khi đi qua ngày này, hợp đồng phái sinh đó sẽ chính thức hết hạn, được tất toán và không còn bất kỳ giá trị giao dịch nào trên sàn nữa.

Tại thị trường Việt Nam, đây chính là thời điểm các Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 (VN30F) tiến hành chốt giá thanh toán cuối cùng dựa trên điểm số của rổ VN30. Trong trường hợp nhà đầu tư không tự chủ động đóng vị thế trước giờ đóng cửa, hệ thống của Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (VSD) sẽ tự động tất toán hợp đồng bằng tiền mặt dựa trên chênh lệch giá.

2. Ngày đáo hạn phái sinh là ngày nào?

Trên thế giới, mỗi công cụ phái sinh sẽ có quy định thời điểm đáo hạn khác nhau. Ví dụ tại thị trường chứng khoán Hoa Kỳ, ngày thứ Sáu của tuần thứ 3 trong tháng thường được chọn là ngày hết hạn của các hợp đồng quyền chọn cổ phiếu.

Tuy nhiên, tại thị trường chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) đã quy định rất rõ ràng. Nếu bạn đang hỏi phiên đáo hạn phái sinh là ngày nào? Đó chính là ngày thứ Năm lần thứ 3 trong tháng đáo hạn.

Trên sàn phái sinh Việt Nam hiện nay, luôn có 4 mã hợp đồng tương lai chỉ số VN30 được giao dịch đồng thời, tương ứng với 4 tháng đáo hạn:

• Tháng hiện tại.

• Tháng kế tiếp.

• Tháng cuối cùng của 2 quý gần nhất. (Ví dụ: Trong tháng 8, sẽ có hợp đồng đáo hạn vào tháng 8, tháng 9, tháng 12 và tháng 3 năm sau).

Khi hợp đồng của tháng hiện tại đáo hạn vào ngày thứ Năm tuần thứ 3, thì ngay ngày hôm sau (thứ Sáu), một mã hợp đồng mới của tháng nối tiếp sẽ lập tức được niêm yết để thay thế, đảm bảo luôn có đủ 4 mã hợp đồng trên bảng điện.

===> Xem thêm: Basis là gì trong phái sinh? Công thức tính basis và ứng dụng đầu tư

3. Phiên đáo hạn phái sinh là gì và cơ chế hoạt động

4. Ngày đáo hạn phái sinh ảnh hưởng đến thị trường cơ sở như thế nào?

Có thể khẳng định, ngày đáo hạn phái sinh luôn có tác động mạnh mẽ đến tâm lý và xu hướng của thị trường chứng khoán cơ sở (thị trường cổ phiếu).

Tại sao lại có hiện tượng này? Bởi vì điểm số VN30 dùng để tất toán hợp đồng phái sinh. Do đó, các nhà đầu tư lớn, các quỹ đầu tư hay còn gọi là “tạo lập thị trường” (Market Makers) – những người đang nắm giữ khối lượng vị thế Phái sinh khổng lồ – sẽ có xu hướng tác động vào các cổ phiếu vốn hóa lớn trong rổ VN30 (như VIC, VHM, VCB, MSN, HPG…) để điều tiết điểm số chỉ số VN30 có lợi nhất cho vị thế của họ.

• Nếu phe Long (Mua) đang áp đảo: Họ sẽ đổ tiền vào mua kéo giá các cổ phiếu trụ VN30 tăng mạnh trong phiên ATC, đẩy chỉ số VN30 lên cao để chốt lời hợp đồng phái sinh.

• Nếu phe Short (Bán) đang chiếm ưu thế: Họ có thể mang cổ phiếu trụ ra bán tháo, đè giá rổ VN30 xuống thấp để thu lợi từ vị thế Short phái sinh.

Chính sự “kéo – xả” các cổ phiếu trụ này tạo ra sự biến động cực kỳ khó lường, giật cục và đôi khi phi logic đối với các mã cổ phiếu cơ sở, đặc biệt là trong 15 phút của phiên ATC.

Ví dụ điển hình: Vào đầu năm 2022, trước thềm đáo hạn hợp đồng VN30F2201 (diễn ra vào 20/01/2022), thị trường đi ngang. Tuy nhiên, chỉ 1-2 ngày sát thềm đáo hạn, áp lực bán khống gia tăng khiến chỉ số sụt giảm mạnh, hàng loạt cổ phiếu trụ bị lôi ra “đạp” giá không thương tiếc, khiến nhiều nhà đầu tư cơ sở hoang mang tột độ.

5. Lời khuyên cho nhà đầu tư trong tuần lễ đáo hạn phái sinh

Việc hiểu rõ đáo hạn phái sinh là gì sẽ giúp bạn bảo vệ tài khoản tốt hơn. Dưới đây là một số lưu ý quan trọng:

• Hạn chế dùng đòn bẩy (Margin) cao: Sự rung lắc mạnh trong tuần đáo hạn có thể khiến tài khoản của bạn rơi vào trạng thái nguy hiểm nếu dùng margin quá đà.

• Đừng hoảng loạn bán tháo trong phiên ATC: Những biến động giảm sốc của cổ phiếu trụ trong phiên ATC ngày đáo hạn thường mang tính “tác động vật lý” tức thời. Rất nhiều trường hợp, ngay sáng thứ Sáu hôm sau, các cổ phiếu này sẽ được “trả điểm” và phục hồi lại mức giá bình thường.

• Quan sát thay vì hành động vội vàng: Đối với các F0 chưa có nhiều kinh nghiệm, việc tìm hiểu kỹ phiên đáo hạn phái sinh là gì và chọn cách “ngồi im” quan sát dòng tiền thay vì cố gắng bắt đáy hay đua lệnh là chiến lược an toàn nhất.

6. Kết luận

Hy vọng qua bài viết trên, Finhay đã giúp bạn trả lời trọn vẹn câu hỏi đáo hạn phái sinh là gì, biết được chính xác ngày đáo hạn phái sinh là ngày nào cũng như nắm rõ lịch trình và cách thức dòng tiền vận động trong những ngày nhạy cảm này. Thị trường chứng khoán luôn tiềm ẩn rủi ro nhưng cũng đầy rẫy cơ hội, việc trang bị kiến thức vững vàng chính là “tấm khiên” vững chắc nhất để bạn xây dựng chiến lược đầu tư sinh lời hiệu quả trong dài hạn!

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer)

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, cung cấp kiến thức nền tảng về thị trường chứng khoán phái sinh và hoàn toàn không cấu thành bất kỳ khuyến nghị hay lời khuyên đầu tư nào.

Giao dịch chứng khoán phái sinh (đặc biệt là sử dụng đòn bẩy margin) luôn tiềm ẩn rủi ro rất cao và có thể dẫn đến việc mất một phần hoặc toàn bộ số vốn đầu tư ban đầu. Nhà đầu tư cần tự nghiên cứu, trang bị kiến thức đầy đủ, đánh giá mức độ chịu đựng rủi ro cá nhân và chịu trách nhiệm hoàn toàn đối với mọi quyết định giao dịch của mình.