Luật tiền điện tử Việt Nam (Cập nhật mới nhất 2026): Toàn cảnh Nghị quyết 05 và Luật Công nghiệp công nghệ số 2025

Năm 2025 thực sự là một cột mốc lịch sử đối với thị trường tài chính số tại nước ta. Câu chuyện về tiền ảo giờ đây không còn nằm trong vùng tối hay những tranh cãi pháp lý chưa rõ ràng nữa, mà đã chính thức được Chính phủ đưa vào khuôn khổ quản lý bài bản thông qua Nghị quyết số 05/NQ-CP.

Bắt đầu có hiệu lực từ tháng 9/2025, văn bản này đã định danh lại tiền điện tử bằng thuật ngữ pháp lý chuẩn xác là tài sản mã hóa. Đây được xem là thay đổi quan trọng nhất trong luật tiền điện tử Việt Nam mới nhất, không chỉ thiết lập lại luật chơi cho các sàn giao dịch mà còn tác động trực tiếp đến quyền sở hữu cũng như nghĩa vụ của hàng triệu nhà đầu tư. Hãy cùng Finhay đi sâu mổ xẻ chi tiết những quy định này để có phương án bảo vệ tài sản an toàn nhất.

1. Bước chuyển mình của khung pháp lý tiền điện tử

Theo báo cáo mới nhất của Chainalysis, giá trị giao dịch tiền điện tử tại Việt Nam ước đạt 220-230 tỷ USD (7/2024 – 6/2025), trung bình hơn 600 triệu USD/ngày. Con số khổng lồ này đưa Việt Nam vào nhóm thị trường tiền số lớn thứ ba ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (chỉ sau Ấn Độ và Hàn Quốc) và chiếm gần 10% tổng giá trị giao dịch khu vực.

Trước quy mô khổng lồ đó, cơ quan quản lý đã xóa bỏ quan điểm “không thừa nhận” để chuyển sang quản lý có kiểm soát. Khung pháp lý tiền điện tử hiện tại được xây dựng dựa trên các văn bản nền tảng sau:

• Nghị quyết 05/NQ-CP: Đặt nền móng cho lộ trình thí điểm 5 năm (tính từ 9/2025).

• Luật Công nghiệp công nghệ số 2025: Chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Đây là văn bản pháp lý cao nhất lần đầu tiên đưa tài sản số vào phạm vi điều chỉnh của luật tiền điện tử Việt Nam, tạo cơ sở để cơ quan thuế xây dựng chính sách.

Định danh “Tài sản mã hóa” thay vì “Tiền ảo”

Điểm nổi bật nhất của các văn bản này nằm ở việc định danh lại khái niệm. Thay vì dùng từ tiền ảo vốn dễ gây nhầm lẫn với tiền tệ như trước kia, các quy định mới sử dụng thuật ngữ chính xác hơn là tài sản mã hóa. Theo định nghĩa mới, tài sản mã hóa là các loại tài sản tồn tại trên môi trường số, được tạo lập và ghi nhận bằng công nghệ mã hóa, phổ biến gồm:

• Tiền mã hóa: Như Bitcoin, Ethereum…

• Token: Được hiểu như “phiếu điện tử” đại diện cho giá trị hoặc quyền lợi, quyền sử dụng dịch vụ, quyền tài chính, tài sản gắn với vàng, bất động sản…

• NFT: Tài sản số độc nhất dùng để xác nhận quyền sở hữu trong không gian số.

Sự thay đổi về câu chữ này mang hai ý nghĩa cực kỳ quan trọng:

1. Thứ nhất, khẳng định đây là một loại tài sản được pháp luật bảo hộ quyền sở hữu (có thể góp vốn, thừa kế, làm tài sản bảo đảm…).

2. Thứ hai, giúp phân biệt rạch ròi loại tài sản này với tiền pháp định VND – đơn vị duy nhất được Nhà nước công nhận dùng để thanh toán.

Việc định danh rõ ràng này tạo ra hành lang pháp lý cần thiết để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, hỗ trợ công tác chống rửa tiền, chống thất thu thuế và tạo điều kiện tận dụng tối đa lợi ích của công nghệ blockchain cho nền kinh tế số.

Phân định rõ ràng ranh giới được phép và bị cấm

Trong bối cảnh luật tiền điện tử Việt Nam mới nhất bắt đầu có hiệu lực, nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý ranh giới mỏng manh giữa hợp pháp và bất hợp pháp để tránh rủi ro:

• Về phía được phép: Người dân có quyền mua bán, nắm giữ và chuyển nhượng tài sản mã hóa trên các nền tảng hoặc sàn giao dịch đã được cấp phép thí điểm bởi cơ quan quản lý nhà nước.
• Về phía bị cấm: Tuyệt đối không được sử dụng Bitcoin, USDT hay bất kỳ đồng coin nào để thanh toán cho các giao dịch dân sự như trả tiền cà phê, mua xe hay mua nhà. Mọi hành vi dùng coin thay thế tiền mặt để thanh toán vẫn bị coi là vi phạm pháp luật nghiêm trọng về quy định tiền tệ quốc gia.

2. Quy định thắt chặt đối với Sàn giao dịch và Nhà đầu tư cá nhân

Việc áp dụng cơ chế thí điểm không có nghĩa là Nhà nước sẽ nới lỏng quản lý. Trái lại, các quy định đã dựng lên những hàng rào kỹ thuật vô cùng khắt khe để thanh lọc thị trường.

Sàn giao dịch: Cuộc chơi dành riêng cho các tập đoàn tài chính hùng mạnh

Nhằm triển khai Nghị quyết 05, vào ngày 20/01/2026, Bộ Tài chính đã chính thức ban hành Quyết định số 96 công bố các thủ tục hành chính mới được thí điểm, bao gồm 3 thủ tục: cấp phép, điều chỉnh và thu hồi giấy phép “cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa”. Việc tiếp nhận hồ sơ được triển khai ngay lập tức.

Theo đó, cơ quan quản lý dự kiến sẽ chỉ cấp phép hoạt động giới hạn cho tối đa 5 đơn vị cung cấp dịch vụ sàn giao dịch tiền điện tử. Các doanh nghiệp bắt buộc phải vượt qua những điều kiện cực kỳ khó khăn:

• Yêu cầu về nguồn vốn khổng lồ: Doanh nghiệp phải có vốn điều lệ thực góp tối thiểu là 10.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 400 triệu USD. Con số khổng lồ này được đưa ra nhằm mục đích loại bỏ hoàn toàn các sàn giao dịch nhỏ lẻ, thiếu tiềm lực tài chính vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
• Ưu tiên yếu tố nội địa: Doanh nghiệp đăng ký phải được thành lập tại Việt Nam, trong đó tỷ lệ vốn trong nước phải chiếm đa số, cụ thể là tối thiểu 65%.
• Tiêu chuẩn an ninh mạng: Hệ thống bảo mật của sàn phải đạt chuẩn cấp độ 4 quốc gia để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho tài sản số của người dùng.

Người dùng cần lưu ý rằng hiện tại thị trường đang có nhiều đồn đoán về những cái tên như TCEX, CAEX hay VIXEX. Tuy nhiên, chưa có bất kỳ đơn vị nào chính thức nhận được giấy phép. Do đó, nhà đầu tư cần hết sức cảnh giác với các lời mời chào từ những sàn tự xưng là chuẩn quốc gia nhưng thực chất là giả mạo.

Nhà đầu tư: Bắt buộc phải xác thực danh tính rõ ràng

Kỷ nguyên giao dịch ẩn danh của thị trường Crypto tại Việt Nam đang dần đi đến hồi kết. Nghị quyết 05 đưa ra những yêu cầu rất cụ thể đối với từng cá nhân tham gia thị trường:

• Định danh điện tử KYC: Mọi tài khoản giao dịch bắt buộc phải được xác thực danh tính gắn liền với Căn cước công dân gắn chip và cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia qua ứng dụng VNeID.
• Quy hoạch và lưu ký tài sản: Trong vòng 06 tháng kể từ khi sàn giao dịch thí điểm đầu tiên đi vào hoạt động, nhà đầu tư có nghĩa vụ phải chuyển toàn bộ tài sản từ các sàn quốc tế như Binance, Bybit hoặc các ví lạnh cá nhân về lưu ký tại sàn Việt Nam đã được cấp phép. Sau thời hạn này, việc cố tình giao dịch trên các nền tảng chưa được cấp phép có thể bị xem là hành vi vi phạm pháp luật.

3. Bài toán Thuế và Chế tài xử phạt trong luật mới

Một khung pháp lý tiền điện tử minh bạch đồng nghĩa với việc nghĩa vụ thuế được thực thi nghiêm ngặt.

Thuế suất giao dịch dự kiến và lưu ý về truy thu thuế

Theo các đề xuất hiện tại trong luật tiền điện tử Việt Nam mới nhất, mô hình thu thuế đối với tài sản mã hóa dự kiến sẽ tham chiếu theo các quy định hiện hành của thị trường chứng khoán để đảm bảo tính khả thi.

• Mức thuế áp dụng: Người đầu tư sẽ chịu thuế Thu nhập cá nhân với mức 0,1% tính trên giá trị chuyển nhượng. Điều này có nghĩa là cơ quan thuế sẽ đánh thuế dựa trên tổng số tiền bạn bán ra, bất kể giao dịch đó bạn đang có lãi hay bị thua lỗ.
• Cách thức thu: Các sàn giao dịch sẽ có trách nhiệm khấu trừ khoản thuế này trực tiếp tại nguồn ngay khi khớp lệnh, trước khi số tiền bán được chuyển về tài khoản của người dùng.

Bên cạnh đó, dù hiện tại chưa có thông báo chính thức về việc truy thu thuế đối với các giao dịch trong quá khứ, nhưng nhà đầu tư cần hết sức lưu ý vấn đề này. Với quy định định danh tài khoản thông qua hệ thống VNeID, cơ quan thuế hoàn toàn nắm trong tay cơ sở dữ liệu đầy đủ để rà soát các giao dịch có giá trị lớn hoặc có dấu hiệu bất thường liên quan đến trốn thuế và rửa tiền theo Luật Phòng chống rửa tiền sửa đổi.

Chế tài xử phạt mạnh tay để răn đe

Dự thảo nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và tài sản số đang được xây dựng với khung hình phạt mang tính răn đe rất cao nhằm lập lại trật tự thị trường.

• Về xử phạt hành chính: Các cá nhân cố tình thực hiện giao dịch chui trên các sàn chưa được cấp phép sau khi đã kết thúc thời gian ân hạn có thể đối mặt với mức phạt tiền từ 50 đến 100 triệu đồng. Đối với các tổ chức có hành vi vi phạm quy định về quảng cáo hoặc cung cấp dịch vụ trái phép, mức phạt có thể lên tới 200 triệu đồng.
• Về xử lý hình sự: Các mô hình huy động vốn đa cấp biến tướng dưới dạng ICO hay IDO lừa đảo vẫn sẽ bị truy tố trách nhiệm hình sự nghiêm khắc. Khung hình phạt cao nhất áp dụng cho các tội danh này có thể lên đến tù chung thân.

4. Lời khuyên cho nhà đầu tư Crypto Việt trong giai đoạn chuyển giao

Đứng trước những thay đổi mang tính cấu trúc của luật tiền điện tử Việt Nam, nhà đầu tư cần giữ cái đầu lạnh và chủ động thực hiện các bước sau để đảm bảo quyền lợi cho chính mình.

Kiên nhẫn chờ đợi tín hiệu chính thống

Thay vì hoang mang trước các tin đồn, người dùng chỉ nên tiến hành mở tài khoản tại các sàn giao dịch được công bố danh sách chính thức trên Cổng thông tin điện tử của Chính phủ hoặc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Đây là nguồn thông tin duy nhất đáng tin cậy để xác định đâu là đơn vị được phép hoạt động thí điểm.

Chủ động chuẩn bị hồ sơ chứng minh nguồn gốc tài sản

Nếu đang nắm giữ một lượng lớn tài sản trên các ví lạnh hoặc ví cá nhân, nhà đầu tư cần chuẩn bị sẵn sàng tâm lý và các dữ liệu cần thiết để chứng minh nguồn gốc tài sản. Việc này sẽ trở thành thủ tục bắt buộc khi thực hiện quy trình chuyển đổi tài sản từ ví ngoài vào các sàn giao dịch hợp pháp trong nước để tuân thủ các quy định về phòng chống rửa tiền.

Cảnh giác cao độ với các chiêu trò lừa đảo ăn theo luật

Giai đoạn chuyển giao pháp lý luôn là thời điểm nhạy cảm mà các đối tượng lừa đảo hoạt động mạnh nhất. Chúng thường mạo danh là cán bộ thuế hay công an để yêu cầu người dân hợp tác kiểm tra ví nhằm chiếm đoạt tài sản. Hãy nhớ nguyên tắc bất di bất dịch là tuyệt đối không cung cấp khóa riêng tư Private Key hay chuyển coin cho bất kỳ ai, bởi cơ quan chức năng sẽ không bao giờ yêu cầu người dân thực hiện những việc này qua điện thoại hay tin nhắn.

Xem thêm: Top 6 cuốn sách hay về đầu tư crypto nhà đầu tư nhất định phải đọc trước khi xuống tiền

5. Lời kết

Nghị quyết 05/NQ-CP và các văn bản luật mới năm 2026 không nên được nhìn nhận là sự chấm dứt của thị trường Crypto tự do. Ngược lại, đây chính là bước khởi đầu quan trọng để xây dựng một thị trường tài sản số chuyên nghiệp, minh bạch và an toàn hơn tại nước ta.

Mặc dù khung pháp lý tiền điện tử mới có phần khắt khe về mặt kỹ thuật, nhưng nó tạo ra lớp khiên bảo vệ quyền sở hữu tài sản cho nhà đầu tư chân chính. Việc chủ động nắm vững luật tiền điện tử Việt Nam để đầu tư đúng hướng, tránh xa rủi ro pháp lý chính là chiến lược tối ưu nhất để gia tăng tài sản bền vững trong kỷ nguyên kinh tế số 2026.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết cung cấp thông tin về luật tiền điện tử Việt Nam dựa trên các văn bản và dự thảo pháp luật tại thời điểm viết bài. Các quy định chi tiết có thể được điều chỉnh trong quá trình triển khai thực tế. Nhà đầu tư nên tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý trước khi đưa ra các quyết định quan trọng.