Trong hành trình đầu tư chứng khoán, câu hỏi khiến chúng ta đau đầu nhất luôn là liệu mức giá của cổ phiếu này đang đắt hay rẻ. Để tìm lời giải chính xác cho bài toán này, không có công cụ nào phổ biến và hiệu quả hơn chỉ số P/E. Vậy thực chất chỉ số P/E là gì và tại sao nó lại được giới chuyên gia xem là kim chỉ nam quan trọng hàng đầu trong phân tích cơ bản?
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn giải mã toàn bộ kiến thức về chỉ số P/E, từ cách phân loại, công thức tính toán cho đến các chiến lược sử dụng thông minh nhất để săn tìm những viên ngọc thô tiềm năng trên thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2026.
1. P/E là gì? Khái niệm cốt lõi cho nhà đầu tư
P/E (Price to Earning ratio) là chỉ số tài chính dùng để định giá cổ phiếu, thể hiện mối quan hệ giữa giá thị trường của cổ phiếu (Price) so với thu nhập trên một cổ phiếu (EPS).
Hiểu một cách đơn giản, chỉ số này cho biết nhà đầu tư sẵn sàng bỏ ra bao nhiêu tiền để đổi lấy 1 đồng lợi nhuận từ doanh nghiệp, hoặc dự kiến mất bao nhiêu năm để hòa vốn nếu lợi nhuận của công ty không đổi.
2. Công thức tính chỉ số P/E chuẩn xác
Trong đó:
- Price hay P: Là mức giá thị trường hiện tại của cổ phiếu đang được giao dịch mua bán hàng ngày trên sàn chứng khoán.
- EPS hay E: Là lợi nhuận sau thuế trên mỗi cổ phiếu. Bạn có thể hiểu đây là phần lợi nhuận ròng được phân bổ đều cho từng cổ phần đang lưu hành của công ty.
>> Đọc thêm: EPS là gì? Ý nghĩa và công thức tính EPS trong chứng khoán
Ví dụ, giả sử cổ phiếu Vinamilk đang có mức P/E là 15. Con số này có nghĩa là các nhà đầu tư đang chấp nhận bỏ ra số vốn là 15 đồng ngay lúc này để đổi lấy quyền hưởng 1 đồng lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh của Vinamilk trong vòng một năm.
3. Ý nghĩa quan trọng của chỉ số P/E trong đầu tư
Thước đo kỳ vọng của thị trường
Đầu tiên, chỉ số P/E đóng vai trò như một chiếc gương phản chiếu tâm lý và mức độ kỳ vọng của đám đông nhà đầu tư đối với cổ phiếu đó.
- Trường hợp P/E cao: Điều này thường hàm ý rằng thị trường đang rất lạc quan về cổ phiếu này. Các nhà đầu tư tin tưởng doanh nghiệp sẽ tăng trưởng thần tốc trong tương lai, do đó họ sẵn sàng chấp nhận trả một mức giá cao ngay tại thời điểm hiện tại để sở hữu nó. Đây thường là đặc điểm của các cổ phiếu tăng trưởng.
- Trường hợp P/E thấp: Có hai khả năng xảy ra ở đây. Một là thị trường đang bỏ quên và định giá thấp tiềm năng thực sự của công ty, đây chính là cơ hội vàng để mua vào. Tuy nhiên, bạn cũng cần cẩn trọng vì P/E thấp đôi khi lại là tín hiệu cảnh báo doanh nghiệp đang gặp những vấn đề nội tại nghiêm trọng hoặc kinh doanh đi xuống khiến nhà đầu tư e ngại.
Ước tính thời gian hoàn vốn theo lý thuyết
Một góc nhìn thú vị và thực tế khác để giải thích ý nghĩa của P/E chính là tính toán số năm hoàn vốn.
Nếu chúng ta giả định rằng lợi nhuận của doanh nghiệp giữ nguyên không đổi qua các năm và họ dùng toàn bộ số tiền đó để trả cổ tức cho cổ đông, thì chỉ số P/E chính là con số thể hiện số năm bạn cần chờ đợi để thu hồi lại toàn bộ vốn liếng ban đầu.
Ví dụ: Giả sử bạn quyết định mua cổ phiếu A đang giao dịch với mức P/E bằng 10. Nếu tình hình kinh doanh ổn định và lợi nhuận mỗi năm sinh ra không đổi, bạn sẽ mất đúng 10 năm để tổng số tiền lãi thu về bằng đúng số tiền vốn bạn đã bỏ ra mua cổ phiếu lúc đầu.
>> Đọc thêm bài viết: Phân tích cơ bản cho người mới: Ý nghĩa và ứng dụng chỉ số PE, PB cho nhà đầu tư chứng khoán
3. Phân loại các chỉ số P/E phổ biến nhất hiện nay
Khi đã nắm được bản chất P/E là gì, các nhà đầu tư chuyên nghiệp cần phải rạch ròi phân biệt được hai biến thể chính của nó. Việc hiểu rõ sự khác biệt này cực kỳ quan trọng, giúp bạn tránh được những cái bẫy định giá sai lầm thường gặp trên thị trường chứng khoán.
Trailing P/E (P/E trượt)
Đây là dạng chỉ số P/E thông dụng nhất mà bạn thường thấy trên các bảng điện tử hoặc các trang tin tài chính như CafeF hay Vietstock. Cách tính của loại P/E này dựa hoàn toàn vào số liệu EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) của 4 quý gần nhất trong quá khứ.
- Ưu điểm: Điểm cộng lớn nhất của loại P/E này là tính minh bạch và độ tin cậy cực cao. Lý do là vì nó sử dụng số liệu thực tế, đã chốt sổ và thường đã được các đơn vị kiểm toán xác nhận kỹ càng.
- Nhược điểm: Điểm yếu chí mạng của nó nằm ở tính thời điểm. Vì chỉ phản ánh lịch sử đã qua, chỉ số P/E trượt không đảm bảo rằng trong tương lai công ty sẽ tiếp tục làm ăn tốt như vậy. Đôi khi nhìn P/E quá khứ rất đẹp nhưng tương lai doanh nghiệp lại đang đi xuống.
Forward P/E (P/E dự phóng)
Vậy còn P/E dự phóng hay Forward P/E là gì? Khác với loại trên, chỉ số P/E này được tính toán dựa trên mức lợi nhuận ước tính của 4 quý sắp tới trong tương lai.
- Ưu điểm: Lợi thế tuyệt vời của nó là phản ánh được sự kỳ vọng và tiềm năng tăng trưởng, giúp nhà đầu tư có cái nhìn đi trước thị trường một bước. Trong đầu tư, nhìn về tương lai luôn quan trọng hơn nhìn lại quá khứ.
- Nhược điểm: Rủi ro lớn nhất nằm ở chỗ con số này phụ thuộc hoàn toàn vào tài dự đoán của các chuyên gia phân tích hoặc chính doanh nghiệp. Nếu ban lãnh đạo quá lạc quan hoặc cố tình tô vẽ lợi nhuận ảo để làm đẹp hồ sơ, chỉ số P/E dự phóng này sẽ bị sai lệch rất lớn so với thực tế diễn ra sau đó.
4. Chỉ số P/E bao nhiêu mới được coi là tốt?
Đây chắc chắn là câu hỏi triệu đô mà bất cứ nhà đầu tư nào cũng thắc mắc sau khi đã hiểu rõ bản chất P/E là gì. Tuy nhiên, phải khẳng định rằng không bao giờ có một con số cụ thể nào để xác định chỉ số P/E bao nhiêu là tốt tuyệt đối. Việc đánh giá đắt hay rẻ phụ thuộc rất nhiều vào bối cảnh cụ thể của từng cổ phiếu.
Đặt lên bàn cân so sánh với trung bình ngành
Ví dụ, một mức P/E là 20 có thể bị coi là rất đắt đỏ đối với các doanh nghiệp ngành Thép vì tính chất chu kỳ cao, nhưng con số này lại có thể là mức giá hời đối với những công ty ngành Công nghệ đang tăng trưởng như vũ bão.
- Nếu bạn thấy chỉ số P/E của cổ phiếu mình chọn đang thấp hơn mức P/E trung bình của toàn ngành, rất có thể cổ phiếu đó đang bị thị trường định giá rẻ hơn giá trị thực.
- Ngược lại, nếu chỉ số P/E của nó cao hơn mặt bằng chung của ngành, bạn cần soi kỹ xem doanh nghiệp đó có lợi thế cạnh tranh gì đặc biệt hay vị thế độc quyền vượt trội để xứng đáng với mức giá cao đó hay không.
Nên chọn P/E cao hay P/E thấp thì tốt hơn?
Rất nhiều người mới thường lầm tưởng cứ P/E thấp là tốt, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Chúng ta cần nhìn vào hai mặt của vấn đề:
Đối với trường hợp P/E thấp
- Góc nhìn tích cực: Cổ phiếu có thể đang bị thị trường lãng quên hoặc định giá sai. Đây là cơ hội vàng để bạn mua được tài sản tốt với giá rẻ theo trường phái đầu tư giá trị.
- Góc nhìn tiêu cực: Đôi khi P/E thấp là do doanh nghiệp đang thực sự gặp vấn đề, kinh doanh lao dốc hoặc nội bộ lục đục khiến giá cổ phiếu giảm sâu. Trường hợp này giới đầu tư gọi là bẫy giá trị, bạn mua vào có thể sẽ bị chôn vốn dài hạn.
Đối với trường hợp P/E cao
- Góc nhìn tích cực: Chỉ số P/E cao thường xuất hiện ở những công ty đầu ngành, có tốc độ tăng trưởng thần tốc. Nhà đầu tư chấp nhận mua giá cao hôm nay vì tin rằng lợi nhuận tương lai sẽ bù đắp lại.
- Góc nhìn tiêu cực: Rủi ro lớn nhất là cổ phiếu đang bị thổi giá quá đà tạo thành bong bóng tài sản. Lúc này giá thị trường đã chạy quá xa so với giá trị nội tại của doanh nghiệp.
Lời khuyên: Đừng bao giờ chỉ nhìn vào mỗi con số P/E đơn lẻ để ra quyết định. Hãy luôn kết hợp nó với tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp. Nếu bạn thấy một cổ phiếu có chỉ số P/E cao ngất ngưởng mà tốc độ tăng trưởng lợi nhuận lại lẹt đẹt hoặc đi ngang, thì đó chính là dấu hiệu báo động đỏ về rủi ro mà bạn cần tránh xa ngay lập tức.
5. Ví dụ thực tế về cách tính và sử dụng P/E (Cập nhật 2026)
Để lý thuyết không còn khô khan và khó hiểu, chúng ta hãy cùng nhau đi vào một ví dụ thực chiến ngay trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Việc nhìn vào những con số cụ thể sẽ giúp bạn thấu hiểu tường tận cách tính cũng như nghệ thuật sử dụng chỉ số P/E để tìm kiếm cơ hội đầu tư.
Chúng ta sẽ lấy ví dụ với cổ phiếu quốc dân FPT dựa trên các số liệu giả định.
- Giá thị trường (Price): Cổ phiếu FPT đang giao dịch ở mức 145.000 đồng/cổ phiếu.
- Lợi nhuận sau thuế: Tổng số tiền lãi ròng công ty làm ra trong 4 quý gần nhất là 9.000 tỷ đồng.
- Khối lượng cổ phiếu: Tổng số lượng cổ phiếu đang lưu hành trên thị trường là 1,5 tỷ cổ phiếu.
Bước 1: Tính thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS)
Trước khi ra được P/E, chúng ta cần tìm mảnh ghép quan trọng là EPS trước. Bạn lấy tổng lợi nhuận chia cho tổng số lượng cổ phiếu. Phép tính cụ thể: 9.000 tỷ chia cho 1,5 tỷ. Kết quả EPS bằng 6.000 đồng.
Bước 2: Tính chỉ số P/E thực tế
Bây giờ áp dụng đúng công thức cốt lõi, bạn lấy giá thị trường chia cho EPS vừa tìm được ở trên. Phép tính cụ thể: 145.000 chia cho 6.000. Kết quả chỉ số P/E xấp xỉ bằng 24,1 lần.
Bước 3: Đọc vị con số P/E này như thế nào?
Con số 24,1 này có ý nghĩa gì? Chúng ta không thể đánh giá nó khi đứng một mình. Hãy đặt nó lên bàn cân so sánh với chỉ số P/E trung bình của toàn ngành công nghệ hiện tại, vốn đang dao động trong khoảng từ 25 đến 28.
Khi so sánh như vậy, ta thấy mức P/E 24,1 của FPT đang thấp hơn mức trung bình ngành một chút. Điều này cho thấy cổ phiếu này đang ở vùng định giá khá hợp lý, chưa bị thị trường thổi phồng quá mức.
Thậm chí, mức P/E này còn được xem là vùng giá hấp dẫn để mua vào nếu bạn đánh giá rằng tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của FPT trong năm 2026 sẽ tiếp tục duy trì đà tăng ấn tượng trên 20%. Đây chính là cách mà các nhà đầu tư chuyên nghiệp dùng chỉ số P/E để đãi cát tìm vàng trên thị trường.
>> Tham khảo thêm bài viết: Phân tích tiềm năng đầu tư cổ phiếu FPT: Giải mã cú sụt giảm và kỳ vọng bứt phá năm 2026
6. Những điều cần lưu ý khi sử dụng chỉ số P/E
Dù chúng ta đều biết việc hiểu rõ P/E là gì đóng vai trò cực kỳ quan trọng, nhưng nếu bạn chỉ tin tưởng tuyệt đối vào mỗi công cụ này để ra quyết định thì rất dễ mắc sai lầm nghiêm trọng. Dưới đây là những cái bẫy kinh điển liên quan đến chỉ số P/E mà bạn bắt buộc phải biết để tránh mất tiền oan.
Cẩn trọng với lợi nhuận bất thường
Đây là cái bẫy phổ biến nhất làm sai lệch chỉ số P/E. Giả sử một doanh nghiệp bất ngờ bán đi một miếng đất lớn hoặc thanh lý tài sản và ghi nhận khoản lãi khổng lồ trong năm đó. Khoản lợi nhuận đột biến này sẽ khiến EPS tăng vọt, từ đó kéo chỉ số P/E giảm xuống mức cực thấp.
Nếu bạn chỉ nhìn thấy P/E thấp mà vội vàng mua vào vì tưởng rẻ là rất nguy hiểm. Bởi lẽ khoản lợi nhuận này không bền vững, nó không đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi và năm sau khi không còn đất để bán nữa, lợi nhuận sẽ sụt giảm và chỉ số P/E sẽ lại tăng vọt.
Vô hiệu hóa khi doanh nghiệp thua lỗ
Chỉ số P/E được xây dựng dựa trên lợi nhuận. Do đó, khi một doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, tức là lợi nhuận sau thuế bị âm kéo theo EPS bị âm, thì lúc này chỉ số P/E hoàn toàn không còn ý nghĩa gì cả. Trong trường hợp này, bạn không thể sử dụng P/E để định giá cổ phiếu được mà buộc phải chuyển sang sử dụng các công cụ đo lường khác phù hợp hơn.
Cái bẫy ngọt ngào của ngành chu kỳ
Đối với những nhóm ngành có tính chu kỳ cao như Thép, Dầu khí hay Phân bón, việc sử dụng chỉ số P/E đòi hỏi sự tỉnh táo cao độ. Nghịch lý của nhóm này là khi doanh nghiệp kinh doanh thăng hoa nhất, lợi nhuận đạt đỉnh cao nhất thì cũng là lúc chỉ số P/E tụt xuống mức thấp nhất.
Rất nhiều nhà đầu tư mới (F0) thấy P/E thấp quá hấp dẫn nên lao vào mua, nhưng thực tế đó lại là lúc bạn đang đu đỉnh. Vì ngay sau giai đoạn đỉnh cao đó, chu kỳ lợi nhuận sẽ đi xuống và chỉ số P/E sẽ lại trở nên đắt đỏ.
7. Lời kết: Chiến lược sử dụng P/E khôn ngoan nhất
Thị trường chứng khoán năm 2026 sẽ còn nhiều biến động khó lường. Để có thể đầu tư thành công và bền vững, bạn hãy ghi nhớ nằm lòng những nguyên tắc cốt lõi sau đây khi sử dụng chỉ số P/E:
- Sử dụng chỉ số P/E như một chiếc phễu lọc để tìm ra những ứng viên sáng giá ban đầu, nhưng tuyệt đối đừng bao giờ xem nó là yếu tố duy nhất để ra quyết định xuống tiền. Một bức tranh đầu tư cần nhiều mảnh ghép hơn thế.
- Luôn luôn đặt chỉ số P/E của cổ phiếu lên bàn cân để so sánh. Bạn phải so nó với mức trung bình của toàn ngành và so với chính lịch sử định giá của doanh nghiệp đó trong quá khứ để biết đắt rẻ thế nào.
- Để chắc ăn hơn, bạn nên kết hợp chỉ số P/E với các chỉ số tài chính quan trọng khác như P/B, ROE và đặc biệt là phải đánh giá kỹ lưỡng chất lượng và uy tín của ban lãnh đạo doanh nghiệp.
Việc hiểu đúng và đủ P/E là gì chính là viên gạch nền tảng đầu tiên giúp bạn trở thành một nhà đầu tư thông thái, giữ được cái đầu lạnh để tránh xa những cái bẫy tâm lý đám đông hay nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội trên thị trường khốc liệt này. Chúc bạn sẽ tìm được những siêu cổ phiếu với mức P/E thật hời trong năm nay!
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Lãi suất và các chính sách của ngân hàng có thể thay đổi theo từng thời điểm mà không cần báo trước. Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và chia sẻ kiến thức, không phải là lời khuyên đầu tư tài chính chính thức. Vui lòng liên hệ trực tiếp chi nhánh VietinBank gần nhất để được tư vấn chính xác.
Finhay
15-01-2026 16:12:56
